عنوان دوره آموزشی: تشریح گام به گام تئوری و عملی ارزیابی حریق ساختمان ها با استفاده از تکنیک FRAME (به همراه ارائه فایل راهنما و نرم افزار زبان اصلی)

دکتر ویدا زراوشانی

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی قزوین، مدرس، مشاور و مجری پروژه های ایمنی و ارزیابی ریسک در صنایع و سازمان ها

لغو شد.

گواهی پایان دوره: گواهی پایان دوره توسط شرکت آتی سلامت محیط و کار پویا اعطا می گردد. این شرکت دارای مجوز آموزشی از مرکز تحقیقات وزارت کار، مؤسسه کار و تأمین اجتماعی و سازمان فنی و حرفه ای کشور می باشد.

با عنایت به وبینار فوق، مطلب زیر می تواند برای شما مفید باشد.

 تشریح ارزیابی حریق ساختمان‌ها با استفاده از تکنیک FRAME

ارزیابی ریسک حریق یکی از مهم‌ترین فرآیندها در مدیریت ایمنی ساختمان‌ها و صنایع است. وقوع آتش‌سوزی می‌تواند خسارت‌های گسترده‌ای به سازه، تجهیزات و افراد وارد کند؛ بنابراین استفاده از یک روش دقیق، قابل‌اعتماد و قابل‌اندازه‌گیری برای تحلیل خطرات ضروری است. یکی از متدهای بین‌المللی و معتبر در حوزه ارزیابی مهندسی حریق، تکنیک FRAME است که در بسیاری از کشورها توسط مهندسان ایمنی و کارشناسان HSE مورد استفاده قرار می‌گیرد.

محتوای آموزشی پیشنهادی: معرفی تکنیک مهارت‌محور FRAME

تکنیک FRAME چیست؟

FRAME مخفف Fire Risk Assessment Method for Engineering است. این روش برای تحلیل ریسک حریق در ساختمان‌ها به‌صورت مهندسی، نیمه‌کمی و قابل‌مقایسه طراحی شده است. FRAME برخلاف چک‌لیست‌های ساده، ساختار دقیق‌تری دارد و بر اساس سه مؤلفه اساسی کار می‌کند:

1. پتانسیل خطر (P) – میزان انرژی، بار حریق و شرایطی که می‌تواند باعث گسترش آتش شود.
2. ریسک قابل‌قبول (A) – میزان خطری که ساختمان قادر به تحمل آن است بدون اینکه دچار بحران جدی شود.
3. سطح حفاظت (D) – میزان حفاظت فعال و غیرفعال موجود برای مقابله با آتش.

تکنیک FRAME تلاش می‌کند بین این سه مؤلفه تعادل برقرار کند. هرگونه عدم‌تعادل (مثلاً پتانسیل خطر زیاد و حفاظت کم) نشان‌دهنده سطح بالای ریسک است.

 مزایای تکنیک FRAME

• تحلیل مهندسی و قابل‌اندازه‌گیری ریسک
• قابلیت مقایسه بخش‌های مختلف یک ساختمان
• تعیین دقیق نقاط پرخطر
• امکان برنامه‌ریزی مناسب برای اصلاحات و اقدام‌های حفاظتی
• سازگاری با استانداردهای NFPA، EN، ISO، BS

 مراحل تئوری اجرای تکنیک FRAME

1. شناسایی خطرات حریق : شناسایی خطرات باید با تکیه بر چهارضلعی آتش انجام شود:

• مواد سوختنی
• منابع حرارت
• اکسیژن
• واکنش های زنجیره ای

محتوای آموزشی پیشنهادی: شیمی و رفتار شناسی حریق

در این مرحله کارشناس باید موارد زیر را ثبت کند:

• وجود مواد قابل‌احتراق ثابت یا متحرک
• تجهیزات یا فرآیندهایی که حرارت تولید می‌کنند
• وضعیت چیدمان و انبارش
• تهویه و مسیرهای گسترش دود
• فعالیت‌های تعمیراتی یا عملیات گرم

2. تحلیل بار حریق: بار حریق مقدار انرژی بالقوه‌ای است که از سوختن مواد موجود در بخش آزاد می‌شود. در FRAME بار حریق بر اساس موارد زیر تعیین می‌شود:

• نوع ماده (چوب، کاغذ، پلاستیک، نفتی و…)
• میزان مواد قابل‌احتراق
• چگالی حرارتی و مقدار گرمای آزادشونده

در منابع بین‌المللی مانند Eurocode EN 199112، بار حریق در دسته‌های مختلف ذیل تقسیم‌بندی می‌شود:

• کم
• متوسط
• زیاد
• خیلی زیاد

3. .تعیین پتانسیل خطر (P): پتانسیل خطر ترکیبی از چند مؤلفه است:

• بار حریق
• سرعت گسترش آتش
• ویژگی مواد موجود
• وضعیت تهویه
• میزان دسترسی آتش‌نشانی
• سطح تماس (افراد، تجهیزات، سازه‌ها)

بصورت خلاصه: هرچه مواد قابل اشتعال بیشتر، واکنش‌پذیری بالاتر، برای آتش تهویه مناسب‌تر و دسترسی نیروهای امدادی سخت‌تر باشد، پتانسیل خطر بیشتر خواهد بود.

4. تعیین سطح تماس (Exposure Level): سطح تماس یعنی اینکه:

• چه تجهیزاتی و چه بخش‌هایی در معرض حریق قرار می‌گیرند؟
• ارزش اقتصادی آن بخش چقدر است؟
• چه تعداد انسان در آن قسمت حضور دارند؟

در FRAME برای ارزیابی هر بخش باید «بدترین حالت» در نظر گرفته شود، مانند:

• تخریب کامل تجهیزات
• تهدید جدی جان انسان‌ها
• توقف فرآیندهای حیاتی

5. تعیین ریسک قابل‌قبول (A): ریسک قابل‌قبول یعنی میزانی از خطر که ساختمان یا فرایند می‌تواند تحمل کند. در FRAME این مقدار بر اساس عوامل ذیل تعیین می‌شود:

• کاربری ساختمان
• ارزش اقتصادی
• اهمیت استراتژیک
• تراکم جمعیت
• محدودیت‌های سازه‌ای

به زبان ساده: ریسک قابل‌قبول یعنی سطحی که اگر ریسک از آن کمتر باشد، سیستم ایمن تلقی می‌شود.

6. تعیین سطح حفاظت (D): سطح حفاظت در FRAME شامل دو دسته اصلی است: حفاظت فعال (Active Protection) و حفاظت غیرفعال (Passive Protection)

• حفاظت فعال (Active Protection): شامل مواردی از قبیل سیستم اعلام حریق، اسپرینکلر، کپسول آتش‌نشانی ، سیستم اطفای گازی و تهویه دود می باشد.
• حفاظت غیرفعال (Passive Protection): شامل مواردی از قبیل دیوارهای مقاوم حریق ، درب‌های ضدحریق، مصالح مقاوم آتش، جداسازی فیزیکی و جلوگیری از گسترش دود می باشد.

هرچه سطح حفاظت کامل‌تر باشد، ریسک نهایی کمتر خواهد شد.

7. مقایسه نهایی و تعیین سطح ریسک: در پایان باید بررسی شود:

• آیا سطح حفاظت فعلی متناسب با پتانسیل خطر است؟
• آیا ریسک قابل‌قبول رعایت شده است؟
• آیا نیاز به تقویت سیستم‌های اطفای حریق وجود دارد؟

محتوای آموزشی پیشنهادی: ارزیابی ریسک

نتیجه نهایی معمولاً به‌صورت ذیل گزارش می شود:

• ریسک کم
• ریسک متوسط
• ریسک زیاد

 مراحل عملی اجرای تکنیک FRAME

1. جمع‌آوری داده‌ها

• • بازدید کامل فضا
  • جمع‌آوری اطلاعات درباره مواد قابل اشتعال
  • ثبت نقشه‌ها و موقعیت تجهیزات
  • مستندسازی وضعیت حفاظت موجود

2. تقسیم‌بندی ساختمان: هر بخش ساختمان (طبقه، اتاق، انبار، سالن و…) باید جداگانه ارزیابی شود.
3. تحلیل سناریوهای آتش: تعیین:

• • بدترین سناریوی ممکن
  • بهترین سناریو
  • سناریوی جایگزین

این مرحله کمک می‌کند تصمیم‌گیری دقیق‌تری انجام شود.

1. تکمیل جداول FRAME: ورودی‌های زرد (اطلاعات کارشناس)، خانه‌های سبز (داده‌های محاسباتی) و قرمز (داده غیرقابل‌قبول) تکمیل می‌شود.
2. تعیین نقاط بحرانی و اقدامات اصلاحی: پس از تکمیل فرم‌ها:

• • بخش‌های پرریسک شناسایی می‌شوند
  • سیستم‌های حفاظتی ناکافی مشخص می‌شوند
  • اقدامات اصلاحی پیشنهاد می‌شود مانند: کاهش بار حریق، تقویت جداسازی، بهبود تهویه و توسعه سیستم اعلام و اطفا.

محتوای آموزشی پیشنهادی: وبینارها و دوره های آموزشی مدیریت بحران و شرایط اضطراری

 محدودیت‌های تکنیک FRAME

• • فقط برای ساختمان‌های بسته مناسب است
  • حساسیت روش برای فعالیت‌های کوتاه‌مدت پایین است
  • نیازمند تجربه کارشناس است
  • برای هر بخش باید فرم جداگانه تکمیل شود

نرم افزار FRAME

نرم‌افزار FRAME که با عنوان کامل Fire Risk Assessment Method for Engineering شناخته می‌شود، یکی از پیشرفته‌ترین و دقیق‌ترین ابزارهای مهندسی برای ارزیابی ریسک حریق در ساختمان‌ها و تأسیسات صنعتی است. این نرم‌افزار با هدف ایجاد یک سیستم ساختاریافته، قابل‌اندازه‌گیری و مهندسی‌شده برای تحلیل خطرات حریق طراحی شده و به کارشناسان ایمنی، مهندسان آتش‌نشانی و متخصصان HSE کمک می‌کند تا وضعیت واقعی ایمنی حریق یک ساختمان را در شرایط مختلف با دقت بسیار بالا بررسی کنند. FRAME برخلاف روش‌های سنتی که بر پایه تجربه یا چک‌لیست‌های ساده استوارند، از مدل‌های نیمه‌کمی استفاده می‌کند و با ترکیب سه مولفه کلیدی شامل پتانسیل خطر، ریسک قابل‌قبول و سطح حفاظت، یک تصویر دقیق و عددی از میزان ریسک ایجاد می‌کند. در این نرم‌افزار، هر بخش از ساختمان از اتاق‌ها، طبقات و انبارها گرفته تا اتاق برق، موتورخانه و فضاهای عملیاتی به‌صورت کاملاً مجزا مورد تحلیل قرار می‌گیرد و برای هرکدام یک خروجی عددی ارائه می‌شود که قابلیت مقایسه میان بخش‌های مختلف را فراهم می‌سازد. نرم‌افزار FRAME ورودی‌های خود را در قالب خانه‌های رنگبندی شده دریافت می‌کند؛ خانه‌های زرد مخصوص اطلاعات کارشناس، خانه‌های سبز مخصوص محاسبات خودکار سیستم و خانه‌های قرمز نشان‌دهنده داده‌های غیرقابل‌قبول یا خارج از محدوده هستند. این ساختار باعث کاهش چشمگیر خطاهای انسانی شده و روند ارزیابی را کاملاً استاندارد می‌کند. FRAME همچنین قابلیت تحلیل چند سناریو را دارد؛ یعنی کاربر می‌تواند شرایط واقعی، شرایط بهبود یافته و یک سناریوی جایگزین را به‌صورت همزمان بررسی کند تا مشخص شود کدام اقدام حفاظتی، کمترین هزینه و بیشترین تأثیر را دارد. از آنجا که FRAME با استانداردهای بین‌المللی مانند NFPA، EN 1991-1-2، BS 7974 و ISO 23932 هماهنگ است، نتایج آن کاملاً قابل‌استناد بوده و در پروژه‌های بزرگ صنعتی، بیمارستان‌ها، مراکز داده، انبارها و ساختمان‌های پرتردد شهری کاربرد گسترده دارد. نرم‌افزار FRAME با ارائه گزارش‌های خودکار شامل مقادیر پتانسیل خطر، سطح حفاظت، نقاط ضعف سیستم‌های اعلام و اطفا، مسیرهای گسترش دود و پیشنهادهای اصلاحی، مدیران ایمنی را قادر می‌سازد تصمیم‌های دقیق‌تری برای کاهش ریسک اتخاذ کنند و از وقوع حوادث پرهزینه جلوگیری نمایند. در مجموع، FRAME یک ابزار کلیدی برای متخصصان ایمنی است؛ ابزاری که با تحلیل مهندسی و عددی، دیدی روشن از وضعیت ایمنی حریق ارائه می‌دهد و امکان طراحی، اصلاح و کنترل سیستم‌های حفاظت حریق را با بالاترین دقت فراهم می‌سازد.

محتوای آموزشی پیشنهادی: آموزش کار با نرم افزار FRAME در ارزیابی Risk حریق

 جمع‌بندی

تکنیک FRAME یک روش مهندسی و دقیق برای ارزیابی ریسک حریق است که با تحلیل سه مؤلفه:

1. پتانسیل خطر
2. سطح تماس
3. سطح حفاظت

یک خروجی کمی ارائه می‌دهد و امکان تصمیم‌گیری درست درباره سطح ایمنی ساختمان را فراهم می‌کند. این روش برای کارشناسان ایمنی، دانشجویان حوزه HSE، آتش‌نشانان و مدیران صنایع یک ابزار قدرتمند است و استفاده از آن می‌تواند ریسک حریق را به‌صورت چشمگیری کاهش دهد.

"شرکت فناور آتی سلامت محیط کار و پویا، دارای مجوز برگزاری دوره های آموزشی از مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت فنی و بهداشت کار، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سازمان فنی و حرفه ای کشور،مجوز کانون تبلیغات از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و مجوز فناوری تحت حمایت پارک علم و فناوری یزد می باشد."